Advies m.b.t. sollicitatieplicht

Betreft: ongevraagd advies van cliëntenraad Avres m.b.t. de sollicitatieplicht,

Datum: 1 maart 2017

Geacht bestuur,

De cliëntenraad heeft zich tijdens een aantal bijeenkomsten bezig gehouden met het gegeven dat veel bijstandsgerechtigden moeilijk tot niet aan een betaalde baan komen. Wat kan Avres veranderen opdat zij op enig moment kan concluderen dat het aantal bijstandsgerechtigden dat uitstroomt naar betaald werk significant stijgt? Hieronder volgen een aantal uitspraken, citaten en argumenten. Het is iets leeswerk, maar wij hopen dat u zich de moeite wilt getroosten alles te lezen. Opdat u zult kunnen instemmen met het advies dat wij geven.

Onderzoeken
Uit diverse onderzoeken is gebleken dat het verplicht solliciteren van cliënten behorend tot de doelgroep werkloze 55-plussers niet tot het gewenste resultaat leidt; wel tot ongewenste resultaten zoals o.a. een negatief zelfbeeld, demotivatie, het verlies van geloof in eigen kunnen, totale onzekerheid en het gevoel van miskenning en afwijzing; hetgeen deze cliënten geestelijk verlamt.
Het geeft ze het gevoel van “ik mag niet meedoen, ik doe er niet meer toe, terwijl ik totaal buiten mijn schuld in deze situatie terecht ben gekomen, vaak door ontslag.”
Bron: Dissertatie Judith Elshout, Roep om respect, juni 2016. (Column IJs & Weder, Aleid Truijens)

Arbeidssocioloog Jan Cremers van de Universiteit van Tilburg vindt dat de sollicitatieplicht voor werkloze 60-plussers moet verdwijnen. Hij spreekt van een generaal pardon voor ouderen: “Veel van de huidige regels en plichten zijn voor ouderen nutteloos”, vindt Cremers: “…. Haal de frustratie weg van het steeds maar weer moeten solliciteren zonder resultaat…...”
Tevens is volgens Cremers deze groep ook nog slachtoffer van een verkeerde timing van beleidsmaatregelen. De plannen voor afschaffen van vroegpensioen en verhoging AOW leeftijd zijn gesmeed in de jaren voor de crisis. Toen dachten deskundigen nog dat personeel schaars zou worden. Het liep anders, en ontslagen ouderen konden niet langer vluchten in vut- regelingen zoals elders in Europa nog steeds kan. Gevolg is dat het werkloosheidspercentage onder ouderen in Nederland hoger is dan het algemene werkloosheidspercentage. Dat is uniek in Europa!

Piet Fortuin, voorzitter van CNV Vakmensen, trekt de grens bij 55 jaar: “dan wordt het perspectief op werk minder. Daarom vinden wij dat 55-plussers die vrijwilligerswerk doen of mantelzorger zijn, vrijstelling van de sollicitatieplicht moeten kunnen krijgen.”

Het CPB constateert dat de ouderenwerkloosheid structureel van karakter is. Maar wat is nu eigenlijk hiervan de oorzaak?
Gerrit van der Meer, voorzitter van de Landelijke Cliëntenraad LCR en Felix Alejandro Perez, bestuurder van FNV Bondgenoten, hebben hierop hun zienswijze gegeven in MUG Magazine (http://www.mugweb.nl/nieuws/werkloze-50-plussers-solliciteren-zich-suf/).
Gerrit van der Meer ziet als bijkomend probleem dat er simpelweg te weinig banen zijn: “ ……… Met soms meer dan honderd sollicitaties op een vacature hebben werkgevers dus veel keuze. De keuze voor een jongere en eind dertiger is dan snel gemaakt. Oudere sollicitanten worden dan niet eens voor een gesprek uitgenodigd, zodat ze een werkgever ook niet kunnen verrassen zoals het UWV graag ziet, alle mooie en kostbare trainingen ten spijt!”. Ook het UWV heeft overigens moeten concluderen dat het bijzonder lastig is voor ouderen om aan het werk te komen bij langdurige werkloosheid. Zij gaat zich nu vooral richten op de oudere werkloze die in het eerste jaar van de WW-uitkering zit, omdat dan de kans om weer aan het werk te komen het grootst is (zo vertelt ons Rob Witjes, hoofd arbeidsmarktinformatie en -advies UWV).
De meeste mensen die een bijstandsuitkering hebben, komen uit de WW-uitkering en zijn dus al drie jaar werkloos. U zult begrijpen dat dat het voor deze mensen, zeker als ze 55-plussers zijn, bijna een onbegonnen zaak is weer aan het werk te komen.
Ook voor Felix Alejandro Perez is het grootste probleem dat niemand op oudere werkzoekenden zit te wachten. Hoeveel ze ook te bieden hebben. De arbeidsmarkt is verzadigd. Hij zegt dat er meer werk moet komen, echte banen! Geen uitzichtloze trajecten waarbij werklozen aan het werk gezet worden zonder loon, om zogenaamd werknemersvaardigheden te leren, want dat haalt niets uit, werkt soms zelfs averechts.
Wij noemen hier geen cijfers met betrekking tot het aantal werklozen. Mede omdat het aantal werkzoekenden vele malen groter is dan het aantal werklozen dat wordt gemeld in cijfers. ‘De’ werkloosheid mag dan gedaald zijn volgens de berichten, de werkloze 55-plusser zal hier weinig of niets van gemerkt hebben. Of gaan merken.

Sollicitatieplicht (gemeenten kunnen hier een eigen beleid op maken)
Iets anders, maar volstrekt niet onbelangrijk: de sollicitatieplicht geeft een onnodige druk op de P&O- afdelingen van organisaties. Met als ongewenst gevolg dat de kans uitgenodigd te worden voor een gesprek juist kleiner wordt voor de 55-plusser.
Immers, er komen brieven binnen van twee categorieën mensen:
- mensen -van alle leeftijden- die werkelijk geïnteresseerd zijn in de functie
- mensen die enkel en alleen geschreven hebben omdat zij aan hun sollicitatieplicht moeten voldoen
De praktijk zal uitwijzen dat het heel vaak, zo niet altijd, zal voorkomen dat de 55-plussers niet aan de selectie deel zullen nemen: hun brief met CV (met daarin vermeld de leeftijd 55-plus) wordt niet serieus genomen en meteen op de stapel ‘afgewezen’ gelegd: aangenomen wordt dat zij horen bij de tweede categorie. Terwijl er juist binnen deze doelgroep mensen zitten die dolgraag aan het werk willen. Mensen die voldoen aan alle functie-eisen, mensen die een schat aan ervaring met zich meebrengen en mensen waarvoor de werkgever ook nog eens flinke premies kan ontvangen. Kortom: ideale kandidaten. Kandidaten die zich volstrekt niet ‘oud’ voelen!
Overigens: er zijn ongetwijfeld werkgevers die 55-plussers sowieso uitsluiten: leeftijdsdiscriminatie is weliswaar verboden, maar komt ons inziens -hoewel niet hard te maken- wel degelijk voor.

Vrijstelling sollicitatieplicht
Het is te begrijpen dat een potentiele werkgever de brieven van 55-plussers niet gaat screenen op ‘waarschijnlijk geschreven omdat het moet’ en ‘geschreven omdat er sprake is van werkelijk interesse’. Zo dit al mogelijk zou zijn.
Met het opheffen van de sollicitatieplicht voor 55-plussers zullen alle binnengekomen brieven met belangstelling gelezen worden. Ongeacht de leeftijd van de kandidaten, of deze nu 40, 50 of 60 jaar oud zijn.
En dan heeft de 55-plusser wellicht zelfs meer kans geselecteerd te worden.

Dit alles in ogenschouw nemende pleit de cliëntenraad voor een vrijstelling van de sollicitatieplicht; voor 60-plussers (zonder verdere voorwaarden) en voor mensen vanaf 55 jaar met voorwaarden als het verrichten van vrijwilligerswerk en/of mantelzorg.

Beleidskeuze Avres
Avres heeft de beleidsvrijheid deze keuze te maken. Kijk naar de gemeente Amsterdam, waar 30.000 mensen (het ‘granieten aanrecht’: ouderen, gehandicapten, zieken, mensen met schulden enzovoort) van de in totaal 40.000 uitkeringsgerechtigden vrijgesteld zijn van arbeidsverplichtingen, waaronder solliciteren. Wethouder Vliegenthart vindt het oneerlijk om mensen te laten solliciteren zonder dat zij een kans op een baan hebben. Het verrichten van vrijwilligerswerk en/of mantelzorg zorgt ervoor dat mensen volwaardig mee kunnen doen, dat zij niet geplaagd worden door de ongewenste resultaten die Judith Elshout in haar dissertatie meldt. De beperkte middelen die Amsterdam heeft om kansen van werklozen op een baan te vergroten, kunnen alsdan besteed worden aan de meer kansrijken. In Amsterdam is het aantal bijstandsgerechtigden door deze aanpak inderdaad gedaald.
Dood paard
Uit alles blijkt dat er “echt werk” moet komen om de doelgroep 55-plus een reële kans op werk te bieden en dat alle andere middelen lapmiddelen zijn, eigenlijk verspilde energie, het trekken aan een dood paard. Waar niets is verliest de Keizer zijn recht!

Laat dan ook de keuze aan de individuele cliënten uit deze doelgroep!

Wij kennen Avres als een realistische uitvoeringsorganisatie en zijn er van overtuigd dat zij dicht bij de realiteit staat, evenals de cliëntenraad. Wij pleiten er daarom voor ons advies over te nemen op grond van bovenstaande uitspraken, citaten en argumenten. Waardoor er energie zal vrijkomen die besteedt kan worden aan werkzoekenden die reëel gezien veel meer kansen maken!

Nogmaals: geef de 55-plusser of 60-plusser de keuzevrijheid; heb vertrouwen in zijn/haar inzicht en verantwoordelijkheidsgevoel. Hij of zij is oud en wijs genoeg om te bepalen wat de kansen zijn en wat hij/zij aankan.

Met vriendelijke groet,
namens de cliëntenraad,

Marian Stolker
secretaris

Reactie op ongevraagd advies cliëntenraad, 

Juridisch kader:
Op basis van de Participatiewet is categoriale ontheffing van de verplichting tot arbeidsinschakeling is niet mogelijk. Aanleiding van de tijdelijke ontheffing van de arbeidsverplichtingen moet gelegen zijn in de individuele situatie (sociaal en of medische reden) 1. Enkel leeftijd vormt dus geen reden voor een ontheffing van de arbeidsverplichting.

Huidige werkwijze Avres:
De huidige werkwijze is om de sollicitatieplicht alleen op te leggen als dat zinvol is. Avres erkent dat er een groep is met een grote afstand tot de arbeidsmarkt en ontwikkelpotentieel, die (nog) niet toe is aan werk. Avres vindt dat aan deze groep niet de sollicitatieplicht moet worden opgelegd. Of iemand tot deze groepen behoort wordt vaak veroorzaakt door een combinatie aan factoren (leeftijd, duur in de uitkering, lichamelijke en fysieke klachten, sociale vaardigheden, leervermogen).

Avres is dus tegen het niet opleggen van de sollicitatieplicht aan 55-Plussers, maar het beleid is: de sollicitatieplicht wordt niet opgelegd op het moment dat er door een combinatie aan factoren geen kans op werk is. Avres vindt het onwenselijk om een hele leeftijdscategorie automatisch af te schrijven. Avres wil de 55-Plussers die wel kans op werk hebben, deze kans niet onthouden. In de praktijk ziet Avres dat veel 55-Plussers die al wat langer in de uitkering zitten, tot de doelgroep (nog) niet toe aan werk behoren en geen sollicitatieplicht opgelegd krijgen.

Mocht de cliëntenraad voorbeelden van zinloos solliciteren hebben van bijstandsgerechtigden van Avres, dan ontvangt Avres die graag.

 


1 Vragen van het lid Nijkerken-de Haan (VVD) aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het bericht dat driekwart van de bijstandsgerechtigden in Amsterdam geen sollicitatieplicht heeft (ingezonden 4 februari 2016). Antwoord van Staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen 2 mei 2016).